Włączenie Polski do obszaru Schengen i wspólnego rynku Wstęp Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej 1 maja 2004 roku wiązało się z natychmiastowym włączeniem państwa w struktury Jednolitego Rynku Europejskiego. Pełna integracja w zakresie swobody przemieszczania się nastąpiła w drugim etapie, poprzez sukcesywne wdrażanie dorobku prawnego układu z Schengen, co doprowadziło do zniesienia kontroli na granicach wewnętrznych Unii w 2007 i 2008 roku.
Zasady funkcjonowania na Jednolitym Rynku Unii Europejskiej Z dniem 1 maja 2004 roku Polska stała się częścią wspólnego obszaru gospodarczego, opartego na czterech podstawowych wolnościach: swobodnym przepływie towarów, usług, kapitału oraz osób. Implementacja unijnego dorobku prawnego (acquis communautaire) oznaczała zniesienie wszelkich ceł oraz ograniczeń ilościowych w handlu z pozostałymi państwami członkowskimi. Polska przyjęła także Wspólną Taryfę Celną wobec państw trzecich (spoza UE).
Udział w rynku wewnętrznym wymagał ujednolicenia norm technicznych, sanitarnych i jakościowych. Zniesienie barier administracyjnych umożliwiło polskim przedsiębiorcom oferowanie produktów i usług na terenie całej Unii Europejskiej bez konieczności uzyskiwania dodatkowych certyfikatów krajowych. W obszarze swobodnego przepływu kapitału zniesiono ograniczenia w nabywaniu nieruchomości, inwestowaniu oraz transferowaniu środków finansowych między Polską a pozostałymi krajami wspólnoty. Swoboda przepływu osób umożliwiła Polakom podejmowanie legalnego zatrudnienia, przy czym niektóre państwa członkowskie (np. Niemcy i Austria) stosowały w tym zakresie okresy przejściowe trwające do 2011 roku.
Integracja z obszarem Schengen i zniesienie kontroli granicznych Pełne uczestnictwo w obszarze Schengen nie nastąpiło automatycznie w momencie akcesji do UE. Polska musiała najpierw spełnić rygorystyczne wymogi techniczne i prawne dotyczące ochrony granic zewnętrznych, współpracy policyjnej oraz ochrony danych osobowych. Kluczowym narzędziem tej integracji było wdrożenie Systemu Informacyjnego Schengen (SIS), który służy do wymiany informacji o osobach i przedmiotach poszukiwanych lub objętych nadzorem.
Na mocy decyzji Rady Unii Europejskiej, 21 grudnia 2007 roku zniesiono kontrolę osób na granicach lądowych i morskich Polski z pozostałymi państwami obszaru Schengen (Niemcami, Czechami, Słowacją oraz Litwą). Drugi etap nastąpił 30 marca 2008 roku, kiedy to zniesiono kontrole w ruchu lotniczym na terminalach obsługujących połączenia wewnątrzstrefowe. Od tego momentu granice Polski z Ukrainą, Białorusią i Rosją (obwodem królewieckim) stały się zewnętrznymi granicami obszaru Schengen. Polska zobowiązała się do ich ochrony zgodnie z Kodeksem Granic Schengen, co wymagało modernizacji przejść granicznych i doposażenia Straży Granicznej w systemy monitoringu oraz nowoczesną infrastrukturę kontrolną.