Transformacja ustrojowa i Mała Konstytucja (1992) Proces transformacji ustrojowej w Polsce, zapoczątkowany obradami Okrągłego Stołu w 1989 roku, wymagał sukcesywnego dostosowywania przepisów konstytucyjnych do modelu państwa demokratycznego. Ze względu na brak konsensusu politycznego co do ostatecznego kształtu pełnej ustawy zasadniczej, okres ten charakteryzował się przyjmowaniem rozwiązań tymczasowych, które miały zapewnić ciągłość funkcjonowania organów państwowych.
Nowelizacja konstytucji z grudnia 1989 roku Pierwszym etapem zmian prawnych była uchwalona 29 grudnia 1989 roku nowelizacja Konstytucji PRL, znana jako nowela grudniowa. Przywróciła ona historyczną nazwę państwa – Rzeczpospolita Polska – oraz koronę wizerunkowi orła w godle państwowym. Z tekstu ustawy zasadniczej usunięto zapisy o przewodniej roli partii komunistycznej oraz o wieczystym sojuszu ze Związkiem Radzieckim. Najistotniejszą zmianą ustrojową było wprowadzenie artykułu 1, który definiował Polskę jako demokratyczne państwo prawne, urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej. Państwo przestało być definiowane jako socjalistyczne, a suwerenem stał się Naród, sprawujący władzę bezpośrednio lub przez swoich przedstawicieli.
Uchwalenie i założenia Małej Konstytucji z 1992 roku 17 października 1992 roku Sejm uchwalił Ustawę Konstytucyjną o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym, zwaną potocznie Małą Konstytucją. Jej głównym celem było uregulowanie relacji między ośrodkami władzy w celu usprawnienia procesów decyzyjnych. Dokument ten oficjalnie odrzucił zasadę jednolitości władzy państwowej na rzecz zasady trójpodziału władzy (podziału na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą). Mała Konstytucja skupiała się na mechanizmach powoływania rządu oraz kompetencjach Prezydenta i Rady Ministrów, nie regulując przy tym kwestii praw i wolności obywatelskich (w tym zakresie nadal obowiązywały wybrane przepisy znowelizowanej konstytucji z 1952 roku).
System rządów i rola organów państwowych w okresie przejściowym Mała Konstytucja wprowadziła w Polsce system parlamentarno-prezydencki. Władzę ustawodawczą sprawował dwuizbowy parlament (Sejm i Senat), natomiast władza wykonawcza należała do Prezydenta RP oraz Rady Ministrów. Akt ten precyzował pięć różnych trybów powoływania rządu, co miało zapobiegać paraliżowi państwa w sytuacji rozbicia partyjnego w Sejmie. Prezydent zyskał prawo do zgłaszania wniosku o odwołanie Prezesa Rady Ministrów oraz istotny wpływ na obsadę tzw. resortów prezydenckich: Ministerstwa Obrony Narodowej, Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Mała Konstytucja utrzymała również przywrócony w 1990 roku samorząd terytorialny jako formę udziału społeczności lokalnych w sprawowaniu władzy publicznej. Rozwiązania te obowiązywały do momentu wejścia w życie Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku.