toczenica ()
rzeczownik, rodzaj żeński (1.1) ozdobne kobiece nakrycie głowy modne w XV i XVI wieku, w postaci sztywnej opaski (przepaski) obszytej tkaniną, zwykle złotogłowiem, i zdobionej perłami, klejnotami, piórami lub kwiatamiHasło „toczenica” w: (1.2) okrąg lub pierścień, najczęściej złoty, umieszczany w polu tarczy herbowej lub w klejnocie; (1.3) okrągły przedmiot wykonany poprzez toczenie; w tym zwłaszcza toczona wypukła część słupa lub kolumny leżąca bezpośrednio pod wiekiem głowicy (1.4) wielka, tocząca się fala morska
(1)
(1.1) Powyżej, w rozwartych drzwiach, stanęły: pani wojewodzina w cudnej toczenicy na siwiejących włosach; w szacie altembasowej — starsza jej córka Urszula […] i młodsza Maryna, w wieńcu misternie wyrobionych woskowych róż […]. (1.1) Za pierwszych lat nosiły nasze panie duszki // Pacierze bursztynowe, nie złote łańcuszki, // Na szyi prosty czecheł, albo było goło, // Na głowie toczenice, a chomlą na czoło. (1.1) Takie jednak nakrycia [głowy] nosiły tylko zamężne niewiasty; dziéwki strojiły się w złociste lub aksamitne toczenice, niekiedy suto naszywane perłami. (1.2) W polu czerwonym trzy złote krzyże, zaćwieczone na takiejż toczenicy w rosochę. W klejnocie pięć piór strusich. (1.4) Statek zakołysał się na wodnej toczenicy i jął wymachiwać bukszpirem to na bakier to na sztybor. (1.4) W jednej minucie połowa batów poszła na wodę i zaczęła się kołysać na buńczucznych toczenicach.
(1.1) złota / aksamitna / perłowa toczenica • toczenica naszywana / haftowana perłami • nosić toczenicę • toczenica na głowie
(1.3) tok
(1.1) nakrycie głowy (1.2) godło, mobilium (1.4) fala
‘okrągły, kulisty’ <