Po II wojnie światowej idea integracji została odczytana jako odpowiedź na skrajne formy nacjonalizmu. Pierwszą udaną próbą instytucjonalnej współpracy była Europejska Wspólnota Węgla i Stali z 1951 roku, a kolejne traktaty pogłębiały integrację kolejnych dziedzin polityki. Deklaracja stuttgarcka z 1983 roku formułowała cel „coraz ściślejszego związku”, ale nie definiowała go jako budowy państwa federalnego.
Traktat z Maastricht z 1992 roku ustanowił Unię Europejską w oparciu o konstrukcję trzech filarów, z których dwa miały charakter międzyrządowy (wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa oraz współpraca w zakresie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych). Próba przyjęcia Traktatu konstytucyjnego z 2004 roku zakończyła się niepowodzeniem po referendach we Francji i w Niderlandach w 2005 roku. Jego główne rozwiązania instytucjonalne zostały przejęte przez Traktat lizboński z 2009 roku, który wzmocnił Parlament Europejski, ustanowił stałe przewodnictwo Rady Europejskiej oraz urząd Wysokiego Przedstawiciela ds. Zagranicznych.