Rozwój po 2009 roku W odpowiedzi na kryzys zadłużenia strefy euro w latach 2010–2012 powstał Europejski Mechanizm Stabilności oraz unia bankowa obejmująca jednolity mechanizm nadzorczy i jednolity mechanizm restrukturyzacji banków. W ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony w 2017 roku uruchomiono stałą współpracę strukturalną (PESCO).
31 stycznia 2020 roku Unię opuściła Wielka Brytania, historycznie jeden z głównych oponentów głębszej integracji politycznej. W komentarzach politologicznych wskazywano, że Brexit usunął z debaty unijnej kluczowy głos blokujący projekty federalizacyjne, zmieniając wewnętrzną równowagę między państwami członkowskimi.
W lipcu 2020 roku Rada Europejska uzgodniła instrument odbudowy NextGenerationEU o wartości 750 mld euro, finansowany ze wspólnych obligacji emitowanych przez Komisję Europejską. Część komentatorów określiła tę decyzję mianem „momentu hamiltońskiego” Unii, porównując ją do przejęcia długów stanowych przez rząd federalny Stanów Zjednoczonych w 1790 roku.