Joseph Weiler opisał europejski ład prawny jako „własny typ federalizmu konstytucyjnego”, a Jean-Michel Josselin i Alain Marciano upatrują głównej siły napędowej federalizacji w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości.
Thomas Risse i Tanja Börzel wskazują dwie cechy odróżniające UE od klasycznej federacji: państwa członkowskie zachowują wyłączność na zmianę traktatów konstytutywnych, a Unia nie dysponuje rzeczywistą zdolnością podatkową i wydatkową, czyli federalizmem fiskalnym. Kelemen wspólnie z Andym Tarrantem dowodzą ponadto, że ograniczony rozmiar aparatu Komisji Europejskiej oraz brak politycznej zgody na jego rozbudowę stanowią trwałą barierę dla utworzenia europejskiego „superpaństwa”.
Niezależnie od podziałów w ocenie trajektorii integracji, w literaturze wymienia się trwałe cechy międzyrządowe obecnego systemu: