Oportunizm procesowy, uznawany za przeciwieństwo legalizmu, to przyznana organowi procesowemu możliwość nie wszczynania postępowania, jeżeli wzgląd na interes publiczny czyni w danej sprawie niecelowym prowadzenie postępowania karnego z oskarżenia publicznego. Wyróżnia się oportunizm niewłaściwy - odstąpienie od ścigania karnego ze względu na małą wagę przestępstwa (minima non curat praetor) oraz oportunizm właściwy - uznanie przez organ procesowy braku celowości prowadzenia postępowania karnego bez względu na stopień ciężkości przestępstwa. Od oportunizmu właściwego i niewłaściwego należy odróżnić niedozwolony oportunizm procesowy – niestosowanie regulacji karnych przez organy ścigania ze względu na ich nieznajomość czy też uciążliwość postępowania.
Nie występują systemy prawa jednorodnie legalistyczne lub jednorodnie oportunistyczne. Jako przykład oportunizmu w polskim postępowaniu karnym można wskazać tzw. absorpcyjne umorzenie postępowania w sprawie o występek, zagrożony karą pozbawienia wolności do lat pięciu, jeżeli orzeczenie wobec oskarżonego kary byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość kary prawomocnie orzeczonej za inne przestępstwo, a interes pokrzywdzonego temu się nie sprzeciwia (art.