Juliusz Bardach zauważa, że był to swego rodzaju „kompromis między zasadą całkowitej swobody dyspozycji dobrami, w czym był zainteresowany zarówno właściciel dóbr, jak i nabywca, a interesami krewnych, który pragnęli maksymalnie ograniczyć tę swobodę”Ibidem s. 82. Zasada ta była regulowana już w I Statucie Litewskim z 1529. Co do genezy pojawienia się trzecizny na Litwie, Jan Adamus sądzi, że „przyjęto ją na Litwie, via Polska, gdzie była znana od drugiej połowy XIV stulecia, ale ni zdołała się tu upowszechnić”Ibidem s. 83. Praktyka swobodnej dyspozycji 1/3 dóbr miała się ukształtować na Litwie u kresu panowania Kazimierza Jagiellończyka. Po upowszechnieniu się trzecizny wszelkie alienacje obejmujące cały majątek były uznawane za nieważne. Chroniła ona zatem interesy obu stron – dziedzica i krewnych. Instytucja części swobodnej była uregulowana przez ustawodawstwo litewskie i rozszerzana na dalsze dziedziny życia np. zapis na rzecz adoptowanego. I Statut Litewski uregulował katalog podmiotów, które posiadały prawo trzecizny. Dotyczyła ona kniaziów, panów i bojarów. Na swobodną alienację zezwalał tzw. List dozwolennoho wystawiany przez podmioty uprawnione (marszałków, wojewodów, starostów). Dopiero na sejmie brzeskim w 1566 dokonano tzw.