Pierwszą wypożyczalnię publiczną na terenie Gdańska otwarto z inicjatywy Marty Schweiger 22 lipca 1945 roku przy ulicy Grottgera 12 w Oliwie. Jej księgozbiór stanowiło 2500 woluminów ocalałych z biblioteki dawnego Gimnazjum Polskiego. Jesienią przeniesiono ją do budynku przy ulicy Orkana 9. W tym samym czasie zorganizowano drugą wypożyczalnię przy ulicy Wałowej 9. Kolejne dwie placówki powstały 22 lutego 1948 roku na Oruni i we Wrzeszczu.
Do akcji wyposażania bibliotek - pod hasłem: "Biblioteka szkołą nowego człowieka" - włączyło się społeczeństwo. Podczas Święta Oświaty w dniach 1-3 maja 1946 roku w województwie gdańskim zebrano w zbiórkach 1 400 000 złotych oraz 2614 książek. Pierwszą w Gdańsku wypożyczalnię dla dzieci w wieku od 8 do 14 lat, uruchomiono w 1949 roku w Domu Kultury przy ulicy Wolności 48 w Nowym Porcie. Jej księgozbiór liczył około 1000 woluminów.