Ośrodek przystosowania społecznego – środek postpenalny wprowadzony w Polsce ustawą Kodeks karny z 1969 roku w art. 64 i 65, zlikwidowany aktem nowelizacyjnym kodeksu postępowania karnego z dnia 23 lutego 1990 roku. W ośrodkach przystosowania społecznego umieszczani byli decyzją sądu na okres od 2 do 5 lat recydywiści już po odbyciu kary pozbawienia wolności.
Historia OPS-ów mały|Pozostałości po pierwszym w kraju ośrodku przystosowania społecznego w Biedkowie-Osadzie Idea utworzenia ośrodków przystosowania społecznego pojawiła się w Polsce w 1968 roku. Już rok później, w Kodeksie karnym z 1969 roku, wprowadzony został wobec recydywistów nowy środek postpenalny w postaci nadzoru ochronnego. Wobec skazanych w warunkach recydywy specjalnej podstawowej sąd mógł orzec nadzór ochronny, zaś w stosunku do sprawcy skazanego w warunkach recydywy specjalnej wielokrotnej orzeczenie nadzoru ochronnego było obligatoryjne.
Nadzór ochronny orzekano na okres od dwóch do pięciu lat, termin ten biegł od chwili zwolnienia skazanego z zakładu karnego.