Badanie cytologiczne Jest pomocne w diagnostyce choroby. Według niektórych autorów biopsja cienkoigłową charakteryzuje się niską inwazyjnością, ale brak jest badań oceniających jej czułość i specyficzność. Wiarygodny materiał do badań musi zostać pobrany z miejsc chorobowo zmienionych. Na zapalenie w badaniu cytologicznym wskazuje obecność w aspiratach komórek części egzogennej i komórek nacieku zapalnego. Przy zapaleniu ostrym można oczekiwać bogatego materiału, z uszkodzonymi komórkami pęcherzykowatymi, obfitym kruszywem komórkowym, oraz cechami krwotoku. Z przewlekłą formą może wskazywać preparat skąpokomórkowy z limfocytami.
Obraz makroskopowy Ocena makroskopowa OZT pokazuje obrzęk, przekrwienie, obecność drobnych lub większych obszarów wylewu krwi. Może towarzyszyć temu miejscowe zapalenie otrzewnej (zmętnienie, zaczerwienienie, włókna i zlepy między trzustką a otrzewną).
W PZT zmiany nie są silnie wyrażone. Raczej brak obrzęku i przekrwień. Rozpoznaje się za to obszary zwłóknienia (jaśniejsze i twardsze). Niekiedy zrosty z jelitem.
W zależności od fazy zapalenia narząd może być powiększony, ale zwykle ulega zmniejszeniu. Przybierając czasem formę poskręcanego, włóknistego tworu. W części przypadków stwierdza się torbiele zastoinowe.
Leczenie i rokowanie