W przeciwieństwie do polskiego postrzegania Białorusi jako regionu peryferyjnego, administracja rosyjska traktowała ją jako obszar kluczowy dla interesów gospodarczych i politycznych.
Aktywne wprowadzenie języka rosyjskiego do edukacji i administracji umożliwiło Białorusinom szerszy dostęp do edukacji i uczestnictwa w życiu kulturalnym. Liczba ludności pięciu białoruskich prowincji wzrosła z 3,3 miliona w 1863 r. do 6,5 miliona w 1897 r., co było spowodowane wzrostem naturalnym i udoskonaleniem infrastruktury. Urbanizacja postępowała systematycznie, a wskaźniki alfabetyzacji uległy poprawie. W latach 1860–1881 liczba szkół na Białorusi wzrosła z 576 do 2185. Były to strategiczne działania wzmacniające rosyjskie wpływy edukacyjne i kulturalne.
W tym okresie nastąpił także rozwój białoruskiej świadomości narodowej. Rozwój edukacji, wzrost wskaźnika alfabetyzacji i rozwój prasy drukowanej przyczyniły się do większej świadomości tożsamości białoruskiej. Procesy te położyły fundament pod powstanie ruchów narodowych na początku XX wieku.