Problemy zewnętrzne thumb|upright=1.8|Cesarstwo Bizantyńskie po odzyskaniu Konstantynopola przez Michała VIII, gdy państwo przejściowo odzyskało status lokalnego mocarstwa thumb|upright=1.8|Bizancjum (w kolorze szarym) na początku rządów Andronika III W XI w. następował stopniowy upadek wojskowej potęgi Bizancjum. Było to spowodowane zmniejszeniem się liczby stratiotów, a ci, którzy jeszcze pozostali, mogli sami się zwolnić od służby wojskowej po uiszczeniu ustalonej opłaty. Z kolei temy zaczęły tracić swój militarny charakter, ponieważ strategowie utracili swoje dotychczasowe uprawnienia na rzecz zarządców prowincji. Upadek systemu stratiockiego zmusił cesarzy do powoływania różnego rodzaju wojsk najemnych, składających się głównie z Waregów oraz Anglików. Dzięki dobrym dowódcom armii potęga terytorialna Cesarstwa Bizantyjskiego nie załamała się po śmierci Bazylego II. Przykładem tego są chociażby zwycięskie kampanie wybitnego wodza Jerzego Maniakesa, który w 1032 roku zdobył położoną w Syrii Edessę. Pod względem zagrożeń zewnętrznych od XI wieku wysuwają się najazdy Kumanów, Uzów i Pieczyngów z północy, Normanów z zachodu, a Turków Seldżuckich ze wschodu. Ci ostatni byli całkowicie nowym przeciwnikiem. Seldżukowie w latach sześćdziesiątych XI wieku opanowali Armenię, Cylicję i weszli w głąb Azji Mniejszej.