Ogon ciemnobrązowy, prążkowany z ciemno oliwkowo-brązowymi przebarwieniami. Dolna część ciała od płowożółtej do białawej z ciemnobrązowymi prążkami, mocniej zaznaczonymi w górnej części. Młode osobniki ubarwione są jak dorosłe z niewielkimi różnicami: bardziej intensywne barwy, obie płcie mają czerwoną czapeczkę, u samic ograniczoną tylko do części centralnej głowy. Podgatunek V. a. orenocensis jest bardziej zielony z mniejszymi czerwonymi zabarwieniami głowy. V. a. hilaris jest nieco większy z wyraźnymi czerwonymi końcówkami na pokrywach skrzydeł. V. a. ruficeps ma wyraźniejsze czerwonawe przebarwienia na skrzydłach. Długość ciała około 15–18 cm, masa ciała wynosi 32–44 g.
Zasięg występowania Dzięcioł czerwonoplamy występuje na niemal całym obszarze Amazonii oraz na wschodnim wybrzeżu Brazylii. Zasięg jego występowania według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 9,29 mln km². Zwykle zasiedla obszary od wysokości 100 do 1300 m n.p.m. W Wenezueli od 100 do 500 m n.p.m., do wysokości 850 m n.p.m. w Ekwadorze i do wysokości 1300 m n.p.m. w Peru. Jest gatunkiem osiadłym. Poszczególne podgatunki występują: V. a. affinis – we wschodniej Brazylii w stanach Alagoas, Pernambuco i wschodniej części stanu Bahia. Jest podgatunkiem, którego zasięg występowania jest najbardziej wysunięty na wschód. V. a.