Racjonalny prawodawca (także: prawodawca racjonalny, w części literatury: racjonalny ustawodawca) – konstrukcja teoretyczna stosowana w prawoznawstwie, szczególnie rozwinięta w polskiej teorii prawa i metodologii prawoznawstwa. Nie jest opisem konkretnego, empirycznie istniejącego prawodawcy, lecz modelem idealizacyjnym, którego zachowanie wyjaśnia się przez odwołanie do określonej wiedzy i uporządkowanych preferencji.
W podstawowym ujęciu prawodawca racjonalny wybiera spośród dostępnych działań takie, które – według posiadanej przez niego wiedzy – prowadzi do stanu rzeczy najwyżej ocenianego w jego systemie preferencji. Założenie to może następnie zostać rozwinięte przez przypisanie prawodawcy dodatkowych właściwości dotyczących jego wiedzy, znajomości języka, systemu prawnego i wartości.
Konstrukcja racjonalnego prawodawcy jest wykorzystywana przede wszystkim w dwóch obszarach: przy wykładni prawa oraz w teorii i polityce tworzenia prawa. W pierwszym przypadku stanowi jedno z założeń pozwalających rekonstruować sens działań prawodawczych i tekstu prawnego;