1941–1943: Holenderskie Indie Wschodnie i Ocean Indyjski 8 grudnia 1941 roku, po ataku floty japońskiej na Pearl Harbor, „Soemba” wyszła z Surabai na patrol w rejon zachodniego podejścia do Singapuru, prawdopodobnie zestrzeliwując w jego trakcie nieopodal archipelagu Riau japoński samolot bombowy. 15 grudnia kanonierka ubezpieczała stawiacze min i , które postawiły zagrodę pomiędzy Jawą a Madurą. 24 grudnia okręt powrócił do bazy w Surabai, skąd następnego dnia wyszedł na patrol na wody Cieśniny Bangka, zawijając po drodze do Tanjung Priok, gdzie naprawiono uszkodzony skraplacz. 31 grudnia „Soemba” udała się w stronę archipelagu Riau, który od 1 stycznia 1942 roku stał się jej bazą. 9 stycznia kanonierka zniszczyła nieopodal archipelagu Riau osiem dryfujących min kotwicznych, a 13 stycznia odparła bez strat atak trzech japońskich bombowców. Następnego dnia okręt zawinął do Tanjung Priok, skąd 15 stycznia wyruszył pod Lampung, docierając do celu po czterech dniach. 20 stycznia „Soemba” wraz z krążownikami HMAS „Canberra” i HMS „Dragon”, niszczycielami , , USS „Stewart”, i Hr.Ms. „Van Nes” oraz slupem i jachtem patrolowym ubezpieczała w zatoce Ratai na Sumatrze przeładunek 3456 żołnierzy z brytyjskiego transportowca „Aquitania” na siedem mniejszych statków, które następnie przewiozły wojsko do Singapuru.