Hr.Ms. Soemba

Hr.Ms. Soemba – holenderska kanonierka z okresu dwudziestolecia międzywojennego i II wojny światowej, jedna z dwóch zbudowanych jednostek typu Flores. Okręt wypierał 1683 tony, a jego główne uzbrojenie stanowiły trzy działa kalibru 149 mm Boforsa, uzupełniane przez artylerię przeciwlotniczą.

Jednostka została zwodowana 24 sierpnia 1925 roku w stoczni w Schiedam, a do składu Koninklijke Marine wcielono ją w 12 kwietnia 1926 roku. Nazwa pochodziła od wyspy Sumba (Soemba, Wyspa Sandałowa). Okręt przeznaczony był do służby w holenderskich posiadłościach w Azji, stacjonując w Holenderskich Indiach Wschodnich. Po rozpoczęciu w grudniu 1941 roku przez Japonię wojny na Pacyfiku kanonierka wzięła udział w obronie holenderskich posiadłości, a następnie ewakuowała się do Indii. Uczestniczyła w eskorcie konwojów morskich, a od 1943 roku operowała na Morzu Śródziemnym, biorąc udział w kampanii włoskiej. W 1944 roku wspierała lądowanie w Normandii. Po zakończeniu wojny jednostka pełniła funkcję radarowego okrętu szkolnego, a od 1951 roku okrętu naprowadzania samolotów. W 1956 roku „Soemba” stała się hulkiem mieszkalnym, od 1958 roku pełniła rolę okrętu szkolnego, a następnie okrętu-bazy nurków. 9 czerwca 1985 roku jednostka została wycofana ze służby, po czym sprzedana i złomowana.

Projekt i budowa Po I wojnie światowej holenderska marynarka wojenna posiadała jedynie trzy stosunkowo nowoczesne kanonierki, którymi były zbudowane w latach 1911–1915 przybrzeżne okręty typu . Z racji rozmiarów i braku przystosowania do pełnomorskiej żeglugi jednostki te nie nadawały się do służby w holenderskich koloniach, gdzie potrzebne były opancerzone i silnie uzbrojone okręty do obrony wybrzeża, pól minowych i ostrzału sił lądowych potencjalnego nieprzyjaciela. Wychodząc naprzeciw tym potrzebom, w 1924 roku inżynierowie L. Troost i M.F. Gunning opracowali projekt sporego, pełnomorskiego okrętu, uzbrojonego w działa o dużym kalibrze i donośności. W latach 1924–1926 zbudowano dwie jednostki („Flores” i „Soemba”), przeznaczone do służby w Holenderskich Indiach Wschodnich.

Hr.Ms. „Soemba” zbudowany został w stoczni w Schiedam (numer stoczniowy 304). Stępkę okrętu położono 24 grudnia 1924 roku, a zwodowany został 24 sierpnia 1925 roku. Nazwa kanonierki pochodziła od znajdującej się w archipelagu Małych Wysp Sundajskich wyspy Sumba (Soemba, Wyspa Sandałowa). Koszt budowy jednostki wyniósł 1,223 mln guldenów.

Dane taktyczno-techniczne Charakterystyka ogólna mały|lewo|alt=Armata kal. 149 mm na pokładzie siostrzanej „Flores”|Armata kal. 149 mm na pokładzie siostrzanej „Flores” Okręt był kanonierką o długości całkowitej 75,6 metra (74 metry na linii wodnej), szerokości całkowitej 11,89 metra (11,5 metra na linii wodnej) i zanurzeniu 3,2–3,7 metra. Wysokość boczna wynosiła 6,29 metra. Kadłub podzielony był za pomocą grodzi wzdłużnych i poprzecznych na 11 przedziałów wodoszczelnych i miał dno podwójne na 81% długości. Wyporność standardowa wynosiła 1457 ton, a pełna 1683 tony. Wysokość metacentryczna wynosiła 0,5 metra.

Kanonierka miała wysoką dzielność morską dzięki wysokiemu pokładowi dziobowemu, przez co pokład nie był zalewany przez fale, oraz dobrą sterowność.

Załoga jednostki liczyła 132–134 oficerów, podoficerów i marynarzy (w tym do 67 Indonezyjczyków).

Urządzenia napędowe Siłownię jednostki stanowiły dwie pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o łącznej mocy 2034 KM, do których parę dostarczały cztery wodnorurkowe kotły Yarrow, wyprodukowane w macierzystej stoczni. Opalane ropą naftową kotły o ciśnieniu roboczym 14,06 kG/cm² miały po trzy paleniska i powierzchnię grzewczą 548 m². Kotły umieszczone były w dwóch oddzielnych, położonych jedna za drugą kotłowniach, a maszyny parowe zamontowano we wspólnym przedziale za kotłowniami; spaliny były odprowadzane przez wspólny komin. Okręt napędzały dwie trójłopatowe śruby o średnicy 2,5 metra każda; miał jeden ster typu Flettnera. Maksymalna prędkość okrętu wynosiła 14,57 węzła, nie osiągając projektowych 15 węzłów. Okręt zabierał 285 ton paliwa, co pozwalało osiągnąć zasięg wynoszący 8000 Mm przy prędkości 8 węzłów.

Uzbrojenie i opancerzenie Na uzbrojenie artyleryjskie okrętu składały się trzy pojedyncze działa kalibru 15 cm (rzeczywisty kaliber wynosił 149,1 mm) Bofors nr 7 model 1925 L/50, osłonięte pancernymi maskami. Jedno działo umieszczono na pokładzie dziobowym, drugie w superpozycji na nadbudówce dziobowej, a trzecie na pokładzie rufowym. Armaty strzelały amunicją rozdzielnego ładowania (pociskami przeciwpancernymi o masie 46,7 kg i odłamkowo-burzącymi o masie 45 kg); łączny zapas pocisków wraz z ładunkami miotającymi wynosił 450.

Broń przeciwlotniczą stanowiły początkowo: jedno działo przeciwlotnicze Boforsa kalibru 75 mm nr 6 model 1918 L/60, umieszczone na pokładzie górnym między rufowym działem głównego kalibru a dalmierzem (z zapasem 300 pocisków) oraz dwa podwójne zestawy wielkokalibrowych karabinów maszynowych kalibru 12,7 mm Vickers nr 4 L/90, umieszczone równolegle do siebie po obu stronach nadbudówki, z łącznym zapasem amunicji wynoszącym 5000 naboi. Dodatkowo na okręcie znajdowały się dwa karabiny maszynowe kalibru 7,7 mm Hotchkiss nr 4.

Głównym elementem wykonanego ze Kruppa pancerza kanonierki był pokład pancerny, o grubości od 25 do 50 mm. i komory amunicyjne chronione były płytami grubości 25 mm. Opancerzone były też maski dział artylerii głównej, a ich grubość wynosiła od 15 (góra) poprzez 40 (boki) do 80 mm (przód). Całkowita masa opancerzenia wynosiła 215,9 tony.

Wyposażenie Jednostka miała instalację do wytwarzania zasłony dymnej. Na pokładzie znalazły się dwie motorówki 28-stopowe (8,53 metra), dwie szalupy typu B4 i jeden jol typu F2. Rufa okrętu przystosowana była do przenoszenia wodnosamolotu pokładowego, który służył do korygowania ognia artylerii głównej i rozpoznania; opuszczany był na wodę i podnoszony za pomocą umieszczonego na prawej burcie bomu. Początkowo kanonierka wyposażona była w wodnosamolot Van Berkel W-A.

Służba Okres międzywojenny do 1939 roku mały|lewo|alt=„Soemba” w Holenderskich Indiach Wschodnich w 1934 roku|„Soemba” w Holenderskich Indiach Wschodnich w 1934 roku Hr. Ms. „Soemba” został wcielony do Koninklijke Marine 12 kwietnia 1926 roku. Pierwszym dowódcą jednostki został mianowany kmdr Johannes Franciskus Osten. 15 czerwca „Soemba” wraz z bliźniaczą „Flores” wyruszyły z Den Helder w stronę Holenderskich Indii Wschodnich, docierając przez Sewillę, Tunis, Port Said, Aden i Kolombo do Sabangu, który osiągnęły 10 sierpnia. Osiem dni później kanonierka przepłynęła do Tanjung Priok.

W dniach 1–28 marca 1927 roku „Soemba” i „Flores” wyszły z Surabai w rejs po Morzu Południowochińskim, docierając do Singapuru oraz Sajgonu i powracając do Tanjung Priok. 7 grudnia dowództwo okrętu objął kmdr por. J.J. van den Linden.

W 1929 roku na jednostce zaokrętowano nowszy model wodnosamolotu – Fokker C.VII-W. W tym samym roku okręt odbył rejs do portów Indochin i Syjamu.

1 kwietnia 1931 roku nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy kanonierki – nowym został kmdr ppor. C.J. van Asbeck. Od grudnia 1931 roku do 25 stycznia 1932 roku na pokładzie „Soemby” i okrętu-bazy „Pelikaan” ćwiczyli artylerzyści. W październiku 1932 roku okręt uratował kilku rozbitków ze statku rybackiego, który wszedł na skały w pobliżu Kota Baru. Od grudnia 1932 roku do 25 stycznia 1933 roku w Surabai jednostka przeszła remont stoczniowy.

W połowie 1933 roku „Soemba” udała się w rejs do wschodniej części Holenderskich Indii Wschodnich, odwiedzając Ambon, , Manokwari oraz wyspy i . 7 grudnia 1933 roku dowództwo kanonierki objął kmdr ppor. W. van Lier, zmieniony 10 lutego 1934 roku przez kmdra por. R.P. van de Rooya. 20 sierpnia kolejnym dowódcą został mianowany kmdr ppor. W.H.C. Hoog.

29 lipca 1936 roku komendę nad okrętem objął kmdr por. C.H. Brouwer, zastąpiony 15 maja 1938 roku przez kmdra ppor. J.J. Wichersa. 6 września 1938 roku „Soemba” i „Flores” wzięły udział w paradzie floty w Surabai.

II wojna światowa W sierpniu 1939 roku kanonierka przeszła do Tanjung Priok, skąd po wybuchu działań wojennych w Europie rozpoczęła patrolowanie Cieśniny Sundajskiej, wraz z niszczycielem „Banckert”, okrętem podwodnym i dwoma patrolowcami. Zadaniem tych sił była ochrona ogłoszonej przez Holandię 3 września neutralności, na co składało się zapobieżenie opuszczenia holenderskich portów przez 19 niemieckich statków i niedopuszczenie do naruszenia wód terytorialnych przez alianckie okręty. 18 listopada dowódcą okrętu został mianowany kmdr ppor. M.M. Merens, zmieniony 12 grudnia przez kmdra ppor. Gustaafa Alexandra Berga.

25 kwietnia 1940 roku komendę nad okrętem objął kmdr por. Johan Christiaan Cornelis. Od momentu ataku Niemiec na Holandię „Soemba” pełniła służbę patrolową na holenderskich wodach terytorialnych, ochraniając jednostki rybackie. Od 15 sierpnia 1940 roku na okręcie rozpoczęto szkolenie nowej załogi, a 17 stycznia 1941 roku otrzymał on nowego dowódcę, którym został kmdr ppor. Petrus Johannes Gerrit Huijer.

1941–1943: Holenderskie Indie Wschodnie i Ocean Indyjski 8 grudnia 1941 roku, po ataku floty japońskiej na Pearl Harbor, „Soemba” wyszła z Surabai na patrol w rejon zachodniego podejścia do Singapuru, prawdopodobnie zestrzeliwując w jego trakcie nieopodal archipelagu Riau japoński samolot bombowy. 15 grudnia kanonierka ubezpieczała stawiacze min i , które postawiły zagrodę pomiędzy Jawą a Madurą. 24 grudnia okręt powrócił do bazy w Surabai, skąd następnego dnia wyszedł na patrol na wody Cieśniny Bangka, zawijając po drodze do Tanjung Priok, gdzie naprawiono uszkodzony skraplacz. 31 grudnia „Soemba” udała się w stronę archipelagu Riau, który od 1 stycznia 1942 roku stał się jej bazą. 9 stycznia kanonierka zniszczyła nieopodal archipelagu Riau osiem dryfujących min kotwicznych, a 13 stycznia odparła bez strat atak trzech japońskich bombowców. Następnego dnia okręt zawinął do Tanjung Priok, skąd 15 stycznia wyruszył pod Lampung, docierając do celu po czterech dniach. 20 stycznia „Soemba” wraz z krążownikami HMAS „Canberra” i HMS „Dragon”, niszczycielami , , USS „Stewart”, i Hr.Ms. „Van Nes” oraz slupem i jachtem patrolowym ubezpieczała w zatoce Ratai na Sumatrze przeładunek 3456 żołnierzy z brytyjskiego transportowca „Aquitania” na siedem mniejszych statków, które następnie przewiozły wojsko do Singapuru. Nazajutrz jednostka udała się do Cieśniny Sundajskiej, osłaniając przez kilka dni wyładunek towaru z holenderskiego motorowca „Straat Soenda”, który wszedł na skały. 30 stycznia w Oosthaven okręt pobrał paliwo ze zbiornikowca, a następnie do 15 lutego uczestniczył w osłonie konwojów w Cieśninie Sunda.

Między 16 a 18 lutego „Soemba” wraz z niszczycielami i , slupem HMAS „Yarra” oraz korwetami i osłaniały ewakuację ludności cywilnej oraz australijskich i holenderskich żołnierzy z Oosthaven, niszcząc po jej zakończeniu w porcie ogniem artyleryjskim cztery pociągi z benzyną i kilka składów amunicji. Następnie okręt wszedł w skład wielonarodowych Pomocniczych Sił Patrolowych Cieśniny Sundajskiej, których zadaniem było nocne patrolowanie wód cieśniny w poszukiwaniu japońskich jednostek desantowych. W nocy z 24 na 25 lutego „Soemba” ostrzelała zajęte przez Japończyków Oosthaven, a rankiem przeszedł do Marak, gdzie stacjonowało sześć australijskich korwet i dwa holenderskie patrolowce. Po południu okręty stały się celem nalotu japońskich bombowców: „Soemba” została obramowana padającymi blisko 15 bombami, jednak nie doznała uszkodzeń, zestrzeliwując jednego z napastników (w wyniku ostrzału z broni pokładowej na kanonierce poległ celowniczy armaty przeciwlotniczej kal. 75 mm, marynarz 3. klasy W.G. van der Wel, a inny członek załogi został ranny). Następnego dnia podczas patrolu w Cieśninie Sundajskiej okręt znów stał się celem wrogiego lotnictwa, prawdopodobnie zestrzeliwując japoński bombowiec.