W latach 1962–1965 Ellacuría pisał pracę doktorską pod kierunkiem Zubiriego, poświęconą pojęciu istoty (essencia) w jego systemie filozoficznym. Rozprawa liczyła około 1100 stron. Choć ukończył również wszystkie wymagania do uzyskania drugiego doktoratu z teologii (także planowanego pod kierunkiem Zubiriego), ostatecznie nie napisał drugiej dysertacji. Od 1965 aż do śmierci Zubiriego w 1983, obaj filozofowie ściśle współpracowali. Ellacuría co roku wracał na kilka miesięcy z Salwadoru do Hiszpanii, by kontynuować wspólną pracę. Zubiri nie publikował ani nie wygłaszał wykładów bez wcześniejszej konsultacji z Ellacuríą.

W 1967 Ellacuría na stałe powrócił do Salwadoru. Związał się z Uniwersytetem Środkowoamerykańskim (UCA), gdzie przez 25 lat prowadził działalność naukową i dydaktyczną – przez ostatnią dekadę życia jako jego rektor. Kierował także Katedrą Filozofii oraz redagował wiele uczelnianych czasopism naukowych. Z jego inicjatywy UCA przekształciła się w instytucję zaangażowaną w analizę przyczyn biedy i opresji w Salwadorze – zarówno poprzez badania, jak i działalność edukacyjną.