Filozofia wyzwolenia Ignacio Ellacuría rozwinął oryginalną filozofię wyzwolenia, która była twórczym rozwinięciem myśli Xaviera Zubiriego i dialogiem z marksizmem, przy zachowaniu chrześcijańskiej wizji człowieka. Uważał, że filozofia powinna nie tylko interpretować rzeczywistość, ale również angażować się w jej przemianę, szczególnie w kontekście historycznym i społecznym ubogich i wykluczonych.
Według Ellacuríi rzeczywistość jest historyczna, społeczna i prakseologiczna – rozwija się poprzez ludzkie działanie (praxis). Celem człowieka jako „zwierzęcia rzeczywistości” (animal de realidad) jest twórcze uczestnictwo w dalszym rozwijaniu rzeczywistości. To uczestnictwo wymaga rozpoznania potrzeb fizycznych i biologicznych jako fundamentu ludzkiej wolności i pełni działania. W tym sensie, dla Ellacuríi, wyzwolenie – jako proces zaspokajania tych potrzeb i umożliwiania realizacji wolności – jest imperatywem metafizycznym.
Filozofia Ellacuríi, zakorzeniona w realizmie Zubiriego, krytykuje dualizmy zachodniej filozofii, zwłaszcza rozdzielenie zmysłowości i intelektu. Zastępuje je koncepcją „rozumu czuciowego” (inteligencia sentiente), według której człowiek poznaje rzeczywistość w sposób bezpośredni i całościowy.