Środkowy poziom to yok'ol-kab, „to, co na ziemi”, „świat ziemski” kończący się na najniższych obłokach. Wreszcie najniższym jest yalam-kab' lub yalam-lu'um, czyli „to, co pod ziemią”, pełniący rolę zaświatówScott Atran, Ximena Lois, Valentina Vapnarsky, ITZA' Memorias mayas [online], CENTRO PENINSULAR EN HUMANIDADES Y CIENCIAS SOCIALES, 2010, s. 54 [dostęp 2026-02-12] (hiszp.)..
W prekolumbijskich wierzeniach Itzów gwiazdy były pod nieustannym zagrożeniem ze strony kosmicznego jaszczura lub jaguara. W trakcie końca świata (czyli kalendarzowego cyklu) domowe zwierzęta i przedmioty mają zmienić się w monstra i pożerać ludzi. Jest to motyw typowy dla mezoamerykańskiej ikonografii, widoczny np. w księdze Popol Vuh'' zniknęli tak ludzie z drewna. By ocalić świat w momencie zaćmienia, Itzowie robili rytualnie dużo hałasu dla odstraszenia jaguara i jaszczura. Na Kodeksie Drezdeńskim z Nizin Majów ukazany jest niebiański wąż połykający glif słońca, a na innych przedstawieniach jaguar jako nocne Słońce ujeżdża jaszczurkę, łączoną z wężem związanym z Drogą MlecznąScott Atran, Ximena Lois, Valentina Vapnarsky, ITZA' Memorias mayas [online], CENTRO PENINSULAR EN HUMANIDADES Y CIENCIAS SOCIALES, 2010, s. 54 [dostęp 2026-02-12] (hiszp.)..
Przypisy
Kategoria:Etnografia Gwatemali Kategoria:Kultury Mezoameryki