Osobną kategorię stanowi zróżnicowanie zewnętrzne, obejmujące uczestnictwo państw spoza Unii w wybranych politykach, na przykład Schengen lub unii celnej.
Debata po 2017 Po referendum o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE z 23 czerwca 2016 przywódcy 27 państw członkowskich spotkali się w Bratysławie 16 września 2016 i przyjęli mapę drogową reformy Unii. Biała księga Komisji Europejskiej w sprawie przyszłości Europy z 1 marca 2017 zaproponowała pięć scenariuszy dalszej integracji, z których trzeci, zatytułowany „Ci, którzy chcą więcej, robią więcej", wprost odwoływał się do modelu wielu prędkości. W Deklaracji Rzymskiej z 25 marca 2017, przyjętej w sześćdziesiątą rocznicę traktatów rzymskich, przywódcy 27 państw zadeklarowali, że będą działać razem „w razie konieczności w różnym tempie i z różnym nasileniem, podążając w tym samym kierunku".
26 września 2017 prezydent Francji Emmanuel Macron w przemówieniu na Sorbonie opowiedział się za awangardą państw gotowych do pogłębienia integracji w strefie euro, obronie i polityce migracyjnej.