Członkowie „strojbatów” formalnie mieli status robotników podlegających obowiązkowi służby wojskowej. W praktyce ich położenie niewiele różniło się od położenia więźniów Gułagu. Robotnicy byli bowiem skoszarowani i pozbawieni możliwości zmiany miejsca pracy. Obowiązywała ich bardzo surowa dyscyplina oraz wysokie normy. Wykonywali ciężkie prace fizyczne, często po kilkanaście godzin dziennie. Byli pozbawieni odpowiedniej opieki medycznej i nierzadko mieszkali w bardzo trudnych warunkach. Ich warunki socjalno-bytowe, zwłaszcza wyżywienie, uległy dalszemu pogorszeniu po 11 września 1941 roku, kiedy na mocy uchwały Państwowego Komitetu Obrony ZSRR wszystkie bataliony pracujące w systemie NKWD zdjęto z zaopatrzenia intendenckiego i przekształcono w kolumny robocze.
Reakcje polskiego rządu na uchodźstwie 3 lutego 1940 roku rząd RP na uchodźstwie złożył na ręce aliantów i państw neutralnych protest przeciwko wcielaniu obywateli polskich do Armii Czerwonej.
Po zawarciu układu Sikorski-Majski władze sowieckie ogłosiły „amnestię” dla części obywateli polskich uwięzionych lub deportowanych w głąb ZSRR.