Egzystencjalizm jako nurt ukształtował się na początku XX wieku, jednak korzenie tego stanowiska można odnaleźć w wieku XIX u takich myślicieli jak Søren Kierkegaard czy (częściowo) Friedrich Nietzsche. Był on reakcją na racjonalizm oświeceniowy i idealizm heglizmu, podkreślał indywidualne doświadczenie bycia ponad abstrakcyjnymi systemami filozoficznymi, oraz wolność, odpowiedzialność i autentyczność jednostki ludzkiej stojącej w konfrontacji z brakiem gotowego sensu istnienia. W odróżnieniu od tradycyjnych filozofii esencjalistycznych, które zakładały, że człowiek ma z góry określoną „naturę” lub „esencję”, egzystencjaliści głosili odwrotną zasadę: egzystencja poprzedza esencję. Człowiek rodzi się bez ustalonej istoty, jest całkowicie wolny i właśnie przez swoje wybory, decyzje oraz czyny sam siebie tworzy i definiuje.
Filozofia egzystencjalna jest szerokim i niejednorodnym nurtem. Wyraźnie odróżnia się egzystencjalizm niemiecki (Martin Heidegger i Karl Jaspers) od francuskiego (Jean-Paul Sartre, Albert Camus, Gabriel Marcel, Simone de Beauvoir).