Obserwator – pojęcie używane w mechanice kwantowej i w filozoficznych dyskusjach o pomiarze kwantowym. W najwęższym sensie oznacza układ pomiarowy, aparat albo inny fizyczny nośnik rejestrujący wynik; nie musi oznaczać świadomego człowieka ani szczególnej roli ludzkiej psychiki.
Termin stał się ważny, ponieważ standardowy formalizm mechaniki kwantowej bardzo dobrze przewiduje statystyki wyników pomiarów, lecz sama rola aktu pomiaru jest przedmiotem sporów interpretacyjnych. Pytanie o to, czym jest „obserwacja”, wiąże się z problemem pomiaru, z językiem kolapsu funkcji falowej, z opisem aparatury i z możliwością stosowania kwantowego formalizmu także do obserwatora.
W literaturze termin pojawia się w kilku powiązanych rolach: jako aparat rejestrujący wynik, układ fizyczny pozostawiający zapis, agent przypisujący stan kwantowy albo idealizowany podmiot dysponujący informacją o wyniku. Różne interpretacje teorii rozumieją te role odmiennie; wspólne jest jednak to, że nie wystarcza potoczne wyobrażenie obserwatora jako biernego widza patrzącego na gotowe własności układu.