W tygodniu poprzedzającym erupcję północna i północno-zachodnia krawędź krateru pokryła się licznymi szczelinami, a cały ten obszar zdawał się osuwać w stronę krateru.
18 maja 1980 roku o godzinie 8:32 czasu lokalnego trzęsienie ziemi o magnitudzie 5,1 wstrząsnęło rejonem góry i wywołało osuwisko zapoczątkowujące główną erupcję. W ciągu kilku sekund wstrząsy oderwały od północnego stoku i szczytu 2,7 km³ skał, które utworzyły gigantyczne osuwisko – największe znane osuwisko subaerialne (lądowe) w historii obserwacji. Po utracie ciężaru nadległych skał Mount St. Helens zaczął gwałtownie emitować parę i inne gazy wulkaniczne, a kilka sekund później doszło do wybuchu bocznego, który skierował spływy piroklastyczne w dół zboczy z prędkościami zbliżonymi do prędkości dźwięku; potem dołączyły do nich lahary (spływy błotne z materiału wulkanicznego i wody). W ostatnim zgłoszeniu przez radio Johnston nadał: „Vancouver! Vancouver!