Od ostatniej aktywności w 1857 roku Mount St. Helens pozostawał w dużej mierze uśpiony. Sejsmografy zamontowano dopiero w 1972 roku. Okres 123 lat spokoju zakończył się na początku 1980 roku. 15 marca w rejonie góry wystąpił rój drobnych trzęsień ziemi. Do 21 marca odnotowano ponad sto wstrząsów, ale początkowo nie uznano ich za prekursory erupcji. 20 marca okolicami wulkanu wstrząsnęło trzęsienie ziemi o magnitudzie 4,2, a następnego dnia sejsmolodzy zainstalowali cztery nowe stacje sejsmiczne. Do 24 marca sejsmolodzy nabrali przekonania, że wstrząsy mogą zapowiadać erupcję, a od 25 marca aktywność sejsmiczna gwałtownie wzrosła. 26 marca odnotowano siedem trzęsień o magnitudzie powyżej 4,0, a 27 marca USGS wydała władzom ostrzeżenie o zagrożeniu. 27 marca doszło do erupcji freatycznej (wybuchu pary powstałej z wody gruntowej podgrzanej przez magmę), po której pióropusz popiołu wzniósł się na około 2100 m nad wulkan.
Podobna aktywność utrzymywała się przez kolejne tygodnie. Krater pogłębiał się, a wulkan emitował niewielkie ilości pary, popiołu i tefry (okruchów skalnych wyrzucanych w powietrze). Pióropusze sięgały coraz wyżej, a pod koniec marca dochodziło nawet do stu eksplozji dziennie.