Znaczenie Nowego Orleanu wynikało nie tylko z jego położenia jako ważnego portu handlowego, lecz także z niezwykłej różnorodności społecznej i etnicznej. Do miasta napływali mieszkańcy Luizjany, Missisipi i innych południowych stanów, a wraz z nimi różne tradycje muzyczne. W rezultacie powstało środowisko sprzyjające wymianie repertuaru, technik wykonawczych i sposobów improwizacji. Wśród najważniejszych miejsc wykonywania muzyki znajdowały się sale taneczne, kawiarnie, teatry, bary, kluby i przestrzeń publiczna, zwłaszcza podczas parad ulicznych i uroczystości okolicznościowych. Szczególne znaczenie miały orkiestry dęte towarzyszące pochodom, piknikom, zabawom i pogrzebom. To właśnie w takich zespołach kształtowały się późniejsze cechy jazzu: improwizacja, synkopowana rytmika i współdziałanie kilku niezależnych głosów melodycznych.
Wczesny jazz nie powstał jako nagłe odkrycie jednego muzyka ani jednego zespołu. Był raczej rezultatem wieloletniego procesu, podczas którego wykonawcy stopniowo odchodzili od wiernego odtwarzania zapisanego repertuaru na rzecz jego twórczego przekształcania.