Ewolucja Rodzajem siostrzanym dla rodzaju Proteus jest wymarły , natomiast najbliższy żyjący krewny to amerykański rodzaj Necturus. Eurazjatyckie (Proteus, Mioproteus i ) i amerykańskie rodzaje rozdzieliły się zapewne wraz z rozpadem Laurazji. Mioproteus znany jest ze skamieniałości z różnych części Europy i z Azji Mniejszej (skąd według jednej z hipotez migrowali przodkowie rodzaju Proteus) i prawdopodobnie pędził wodny i nadziemny tryb życia typowy dla płazów ogoniastych. Prawdopodobnie tak również funkcjonowały wczesne formy rodzaju Proteus, które zaczęły się różnicować na obszarze dynarskim w miocenie wraz z rozwojem form krasowych. W tym czasie był to obszar częściowo izolowany od kontynentalnej Europy. Skamieniałości tego rodzaju są jedynie wyjątkowo znane na północ od Alp. Pochodzą one z terenu obecnej Bawarii (okolice Pottenstein) z plejstocenu i uznawane są za odrębny gatunek () lub formę szeroko rozumianego Proteus anguinus. Różnicowaniu się gatunków miały sprzyjać drastyczne zmiany poziomu morza, w tym jego transgresja na tereny między obecnymi morzami Śródziemnym i Czarnym oraz wycofywanie (jak kryzys messyński), i związane z tym zasolenie wód regionu dynarskiego, a także procesy związane z plejstoceńskimi zlodowaceniami.