Jak napisał W. Tomkiewicz, „gromady kozackie staną się istną wieżą Babel językową i narodową, wszelako element słowiański będzie zawsze przeważał, a język ruski stanie się z czasem językiem powszechnym tworzącej się organizacji kozackiej”, Władysław Tomkiewicz, Kozaczyzna ukrainna..., s. 12; zob. też idem, O składzie społecznym i etnicznym Kozaczyzny Ukraińskiej na przełomie XVI i XVII wieku, „Przegląd Historyczny” 1948, t. XXXVII.. Z czasem „kozakowanie” stało się swoistym stylem życia, będącym synonimem wolności, ale i nieposłuszeństwa. Bogaci Zaporożcy tworzyli tzw. starszyznę, a obyczajami, ubiorem, aspiracjami, także rozległymi posiadłościami ziemskimi nie różnili się znacząco od średniej i bogatej szlachty. Kozacka biedota, której imponowały ideały swobodnego życia poza kontrolą władzy państwowej, tworzyła tzw. czerń, element zapalny i trudny do okiełznaniaO rosnącej roli starszyzny oraz postępującym rozwarstwieniu majątkowym wśród Kozaków, W.A.Serczyk, op.cit., s. 112–113..
Kozacy uważali się przede wszystkim za żołnierzy, „wojsko zaporoskie”, do 1648 r.