kriwego) i stwierdził, że słowo to jest zmyślone i Litwie zupełnie obce, a wajdeloci i litewscy bardowie nigdy nie istnieli.
Według Maxa Toeppena wajdeloci mieli pośredniczyć pomiędzy słabym człowiekiem a tajemniczymi siłami (w tym znaczeniu wajdelota to guślarz)Max P. Toeppen, „Wierzenia mazurskie”, wyd II, Dąbrówno 2014, Oficyna Retman, , s. 53..
Historyczne wajdelotki Najbardziej znaną historyczną wajdelotką była Biruta, żona wielkiego księcia litewskiego Kiejstuta i matka Witolda.
W literaturze Stary litewski wajdelota Halban występuje jako jedna z głównych postaci powieści poetyckiej Adama Mickiewicza pt. Konrad Wallenrod. Obecny na krzyżackim dworze Halban wychowuje głównego bohatera w duchu patriotyzmu, przypominając mu o jego pochodzeniu. Józef Tretiak uznał Halbana za uosobienie poezji narodowej, która pobudza Waltera Alfa do działania, zaś Józef Ujejski twierdził, że wallenrodyzm zrodził się z pieśni Halbana. Halban jest uznawany za nieodłącznego towarzysza Wallenroda, który wpływa na jego decyzje niemal przez całe życie. Słowo wajdelota występuje również w znanych fragmentach utworu, takich jak Pieśń wajdeloty i Powieść wajdeloty.