Odrodzenie pojęcia w latach 80. thumb|upright=1.2|Mapa wyznaniowa Mitteleuropy (1901) W latach 80. XX wieku pojęcie Mitteleuropy przeżyło renesans, tym razem jako kategoria kulturowa. Milan Kundera w eseju The Tragedy of Central Europe (1984) argumentował, że narody Europy Środkowej (Polacy, Czesi, Węgrzy) są częścią cywilizacji zachodniej, ale zostały po 1945 roku „porwane” do obcego im kulturowo bloku sowieckiego. Zdaniem Kundery tragedia Europy Środkowej polegała na tym, że Zachód nie dostrzegł utraty integralnej części własnej kultury.
Esej Kundery zapoczątkował szeroką debatę intelektualną, w której uczestniczyli m.in. György Konrád, Václav Havel i Czesław Miłosz. Uczestnicy tej debaty posługiwali się na ogół pojęciem „Europa Środkowa” (lub jego odpowiednikami w językach narodowych), świadomie unikając niemieckiego terminu Mitteleuropa i jego politycznych konotacji. Odrodzona idea środkowoeuropejska w tym ujęciu nie była projektem politycznym, lecz odwołaniem do wspólnej tożsamości kulturowej ukształtowanej przez doświadczenie wielonarodowych imperiów, literaturę, kawiarnie i kosmopolityzm miast takich jak Wiedeń, Praga, Budapeszt i Kraków.