(zobacz też: aleksytymia, dwuczynnikowa teoria emocji) Gdy stany wewnętrzne są trudne do zinterpretowania (na przykład nie mamy czasu lub możliwości „wczuć się w siebie”) Gdy dochodzi do autokoncentracji uwagi (zobacz też: teoria samoświadomości) Gdy nie mamy jasno sprecyzowanych schematów ja odnośnie do danej dziedziny – jest ona dla nas nowa i sami jeszcze nie wiemy, jacy jesteśmy pod danym względem.
Teoria Daryla Bema weszła swego czasu w ostry konflikt z teorią dysonansu poznawczego. Obie te teorie próbowały bowiem zinterpretować wyniki tych samych eksperymentów i zjawisk społecznych w inny sposób.
Eksperyment Opisany zostanie schemat jednego z klasycznych eksperymentów (prowadzonych między innymi przez Leona Festingera i Merrilla Carlsmitha).
Jeśli poprosimy ludzi aby napisali esej, w którym będą gloryfikować poglądy, z którymi się nie zgadzają (na przykład poprosimy kogoś aby wysławiał aborcję, choć jest jej przeciwny), to okaże się, że zmodyfikują w jakimś stopniu swój pierwotny pogląd.
Stopień, w jakim zmienią swoje poglądy zależy od Poczucia, że napisali esej dobrowolnie a nie pod przymusem; Od tego, czy esej ten będzie przedstawiany innym ludziom (jeśli tak – zmiana poglądów jest większa); Od tego jak wiele im zapłacimy (jak wiele będą mieli korzyści z tego, że napisali coś, w co nie wierzą).