w Polsce przed 1991), natomiast znacznie rosła ich liczebność podczas wojen, w związku z pojawiającymi się potrzebami. Oprócz specjalnie budowanych jednostek, na patrolowce przebudowywano starsze okręty innych klas (np. torpedowce), a często statki cywilne, zwłaszcza holowniki, trawlery i kutry rybackie, w najprostszym wariancie, przez dodanie lekkiego uzbrojenia (bywały one też określane jako pomocnicze patrolowce).
Patrolowce najczęściej nie dysponują wysoką prędkością, jak na okręty - od kilkunastu do poniżej 30 węzłów.
thumb|Współczesny duży okręt patrolowy - amerykański okręt Straży Wybrzeża (US Coast Guard) "Escanaba" typu Famous (1800 t). Widoczne lądowisko dla śmigłowca. Podstawą uzbrojenia patrolowców są systemy artyleryjskie. Uzbrojenie bywa różne – od jedynie karabinów maszynowych, przez działka małokalibrowe do pojedynczych armat kalibru do 76 mm, jest ono jednak na ogół słabe. Najczęściej wojenne okręty patrolowe uzbrojone są w kilka małokalibrowych działek przeciwlotniczych (20–40 mm), ewentualnie także bomby głębinowe. Na ogół nie stosuje się uzbrojenia rakietowego (zbliżone okręty tak uzbrojone klasyfikuje się już jako kutry rakietowe lub korwety). Niektóre współczesne jednostki przenoszą jednak rakiety lub mogą być do tego przystosowane w razie wojny.