5 listopada 1905 Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne zorganizowało największą w okresie zaborów, 200-tysięczną manifestację nazwaną pochodem narodowym. Maszerowano pod symbolami niepodległej Polski, sztandarami z Orłem Białym spod pomnika Adama Mickiewicza w kierunku Alei Ujazdowskich. Na tle zachowawczej postawy endecji doszło w latach 1908–1911 do rozłamu, w wyniku którego od endecji oderwały się Związek Młodzieży Polskiej „Zet”, Narodowy Związek Robotniczy i Narodowy Związek Chłopski. Uważa się, że działalność Narodowej Demokracji w okresie rewolucji doprowadziła do wzmożonej niechęci między Polakami i Żydami, a apele Polskiej Partii Socjalistycznej o złagodzenie napięć na tle narodowościowym i wspólną walkę z caratem okazały się bezskuteczne.
I wojna światowa thumb|Komitet Narodowy Polski w Paryżu (1918) W trakcie I wojny światowej polski ruch narodowy opowiedział się po stronie państw ententy, najpierw Rosji, tworząc Legion Puławski a później, po klęskach armii rosyjskiej Komitet Narodowy Polski (1917–1919) w Paryżu i Błękitną Armię gen. Hallera.