Zmienna środowiskowa (ang. environment variable) to nazwana wartość, zazwyczaj zawierająca ciąg znaków, przechowywana i zarządzana przez powłokę. Zmienna środowiskowa może wpływać na działanie procesów uruchamianych w systemie operacyjnym i wtedy staje się pewnym mechanizmem komunikacji lub też przechowywać wartość w celu jej późniejszego wykorzystania.

W systemach uniksowych, a także w systemach DOS i Windows każdy proces posiada swój zestaw zmiennych środowiskowych. Nowo tworzony proces dziedziczy zmienne środowiskowe swojego procesu rodzicielskiego, chyba że ten ostatni zmieni wartości niektórych z nich podczas tworzenia procesu potomnego.

Zmienne środowiskowe odgrywają ważną rolę i większość programów uzyskuje różne parametry poprzez zmienne środowiskowe.

DOS i Windows Zakres zmiennych w Windows Zmienne ustawiane w powłoce systemu Windows (linii poleceń) nie mają wpływu na działanie innych programów. Po zamknięciu okna linii poleceń wszystkie ustawienia są tracone.