Położenie geograficzne Oświęcim leży w centrum Kotliny Oświęcimskiej, między Pogórzem Karpackim a Wyżyną Śląską. Z okolicznymi regionami łączą miasto dogodne połączenia kolejowe, drogowe i wodne. Przez centrum miasta przepływa rzeka Soła, a północną granicę dzielnicy Dwory stanowi Wisła. Miasto znajduje się przy ujściu Soły do Wisły. W jego obrębie znajdują się także potoki Macocha i Młynówka, kilkanaście stawów i jezioro Kruki.
Zlokalizowany w historycznej Małopolsce, w XII wieku był głównym grodem kasztelanii oświęcimskiej, stanowiącej część ziemi krakowskiejCelina Bobińska: Kraków i Małopolska przez dzieje. Studia i szkice profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1970, s. 34.. W drugiej połowie XII lub pierwszej połowie XIII wieku Oświęcim został przyłączony do Górnego ŚląskaPaweł Mostowik: Z dziejów Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego XII-XVI w. Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2005, s. 41. ., w ramach którego należał kolejno do księstw: raciborskiegoJerzy Horwat: Księstwo opolskie i jego podziały do 1532 r. Książęta, miasta, kościół, urzędy, własność prywatna. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2002, s. 24. ., opolsko-raciborskiegoJakub Basista: Dzieje Polski. Kalendarium. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999, s. 1658.