Akwileja (łac. Aquileia, wł. Aquileia, friulski Acuilee, słoweński Oglej) – miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech w regionie Friuli-Wenecja Julijska. Ważny ośrodek turystyczny.
Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwało 3330 osób, 92,5 os./km².
Historia Miasto zostało założone przez Rzymian w 181/180 p.n.e. jako twierdza w czasie wojen z plemionami illiryjskimi. Miasto zaczęło się rozwijać dzięki handlowi złotem, wydobywanym niedaleko obecnego Klagenfurtu. W 132 p.n.e. uzyskało wygodne połączenie drogowe z resztą ziem rzymskich dzięki budowie Via Popillia-Annia, dochodzącej tu z Ariminum (dzisiejsze Rimini) przez portową wówczas Hadrię i Rawennę. W czasie wojen z Markomanami cesarz Marek Aureliusz uczynił z miasta bazę wypadową. Akwileja była częścią bursztynowego szlaku z Gdańska.
W IV w n.e. miasto stało się siedzibą biskupstwa. Jeden z ówczesnych kronikarzy Auzoniusz opisał miasto jako moenibus et portu celeberrima i zaliczył je do najważniejszych obok Rzymu, Mediolanu i Kapui. W 452 Hunowie splądrowali i zniszczyli miasto, a jego mieszkańcy uciekli na pobliskie laguny, zakładając Wenecję i Grado. Mimo to miasto odrodziło się, lecz dwukrotnie (568, 590) było niszczone przez Longobardów.