Konklawe 5 września – 25 grudnia 1559 – konklawe, które po śmierci Pawła IV wybrało na jego następcę Piusa IV. Z powodu nieprzestrzegania przez kardynałów reguł dotyczących izolacji od świata zewnętrznego i otwartych ingerencji władców świeckich było to najdłuższe konklawe XVI wieku.
Śmierć Pawła IV Papież Paweł IV Carafa zmarł 18 sierpnia 1559 roku w wieku 83 lat. Papież ten w swym dziele reformy Kościoła opierał się przede wszystkim na środkach represyjnych: Inkwizycji i Indeksie Ksiąg Zakazanych, nie miał natomiast zaufania do soboru, którego obrad, przerwanych w 1552 r., nie wznowił. Oskarżeń o herezję nie uniknęli nawet kardynałowie – w chwili jego śmierci kardynał Morone był więźniem Inkwizycji w zamku S. Angelo. Paweł IV, obawiając się, że Morone może zostać jego następcą, wydał bullę Cum ex apostolatus officio, w której stanowił, że heretyk nie może być ważnie wybrany na Stolicę Piotrową. Bulla ta, oprócz Morone, dotyczyła także kardynała d’Este, któremu papież zarzucał dążenie do zdobycia tiary poprzez symonięzob. Pastor, s. 7-8..
Brutalność rządów Pawła IV była tak duża, że po jego śmierci doszło w Rzymie do spontanicznych rozruchów. Tłum obalił w mieście jego pomnik, a także zaatakował budynek InkwizycjiPastor, s. 1-2..