Drugi, model strukturalny, opisuje go jako zbiór trzech dynamicznie oddziałujących na siebie instancji.
Pierwsza topika: model topograficzny Przedstawiony w Objaśnianiu marzeń sennych (1900) model topograficzny dzieli aparat psychiczny na trzy systemy (lub obszary):
Świadomość (niem. das Bewusste, skrót Bw.) – obejmuje myśli, uczucia i spostrzeżenia, z których zdajemy sobie sprawę w danym momencie. Jest to najmniejsza część aparatu psychicznego.
Przedświadomość (niem. das Vorbewusste, skrót Vbw.) – zawiera treści, które nie są aktualnie w polu świadomości, ale mogą zostać do niej łatwo przywołane wysiłkiem woli (np. wspomnienia). Działa jako cenzura, uniemożliwiając treściom nieświadomym swobodny dostęp do świadomości.
Nieświadomość (niem. das Unbewusste, skrót Ubw.) – jest najgłębszym i największym obszarem psychiki, zawierającym wyparte pragnienia, popędy, fantazje i wspomnienia, które są aktywnie niedostępne dla świadomości, ponieważ ich treść byłaby dla niej zagrażająca lub bolesna.