Proces cefalizacji daleko posunięty.
Tchawkodyszne mają jedną parę czułków (antennae), których homologia w stosunku do skrzelodysznych (Branchiata) nie jest w pełni wyjaśniona.
Charakteryzują się segmentacją ciała, niektóre mają bardzo wyspecjalizowane odnóża.
Układ nerwowy dobrze wykształcony, większość tchawkowców ma bardzo dobry wzrok.
Jama ciała zawiera tzw. ciało tłuszczowe. Narządy wydalnicze to cewki Malpighiego.
Układ oddechowy oparty na tchawkach, które prócz tchawkowców występują jeszcze u pajęczaków i pazurnic. U larw występują skrzelotchawki.
Zwierzęta rozdzielnopłciowe o zapłodnieniu wewnętrznym. W czasie rozwoju pozazarodkowego przechodzą przeobrażenie. U niektórych rozwój prosty.
Systematyka Jako jeden z podtypów w typie stawonogi, obok podtypu trylobitowce, skorupiakokształtne, szczękoczułkowce i kikutnice. Badania Kukalovej-Peck, wskazujące na pierwotnie wielogałęzistość odnóży tchawkowców z jednej strony podważa sens wyróżniania Uniramia, z drugiej wskazuje na ścisłe powiązania filogenetyczne tchawkowców z trylobitowcami.
Podtyp Eutracheata dzielony bywa na 5 gromad (zakładany jest polifiletyzm wijów): Chilopoda Diplopoda Pauropoda Symphyla Insecta