W drugiej części metafizyki rozważa czynniki wyjaśniające: wewnętrzne i zewnętrzne, tzn. składniki bytu oraz uwarunkowania ich dynamizmu. Pluralizm bytowy wyjaśnia się tym, że byty ograniczone składają się z treści i istnienia, przy czym treść pełni w bycie funkcję możności, istnienia zaś aktu. Ziemiański uzasadnia to złożenie wskazując na relacje wieloczynnikową między istnieniem i treścią danego bytu. Istnienia same z siebie nie różnią się, różnice bytowe zależą od treści (istot). Wieloczynnikowa relacja między nimi wskazuje na ich przygodne połączenie, bo ani treść nie wymaga istnienia, ani istnienie nie określa treści. Połączenie treści z istnieniem jako współczynników bytu domaga się wyjaśnienia w Przyczynie Pierwszej, czyli w Bycie koniecznym. Ziemiański przyjmuje klasyczną koncepcję substancji jako racji wyjaśniającej stałość i tożsamość bytów mimo ich powierzchownych zmian i różnic. Substancja w sensie reistycznym to byt istniejący sam w sobie. Substancja w sensie archeologicznym stanowi podłoże dla przypadłości. Jest tym samym co natura, o ile działa lub doznaje działania. Wchodzi w definicję osoby jako element determinujący.