Nauczyciel "robót" uświadamiał uczniom naturalne powiązanie pomiędzy pracą umysłu i pracą rąk, poprzez takie zorganizowanie ćwiczeń, aby uczniowie wykonując różne przedmioty (od najprostszych do bardziej złożonych) mogli realizować różnorodne pomysły, jednocześnie zwracając uwagę na dokładność, estetykę wykonania oraz właściwą organizację pracy (współczesna metoda projektów). W Instytucie zdobywali kwalifikacje nauczyciele przedmiotu "prace ręczne" dla wszystkich typów placówek oświaty oraz seminariów nauczycielskich. Nauka trwała 2 lata (w projekcie przewidziano 3-letni plan studiów).

W Instytucie powstawały programy nauczania, podręczniki, poradniki metodyczne z zakresu prac ręcznych i pomoce dydaktyczne. Placówka pełniła funkcję centrum metodycznego i ośrodka instruktorskiego. W Instytucie wypracowano polskie metody nauczania prac ręcznych, odchodząc od wzorów skandynawskiego slojdu. Przy Instytucie zorganizowano Wyższe Kursy Nauczycielskie (WKN), przygotowujące kadry pedagogiczne dla szkół powszechnych.