Wedle drugiej koncepcji termin „Wielka Bułgaria” określa państwo powołane do istnienia przez chana Orchana, a przeżywające okres największej świetności za panowania jego następcy, Kubrata, a zatem dotyczy jedynie I połowy VII wieku.
Zasięg terytorialny Teofanes i Nicefor wyliczają na terenach położonych na północ od Morza Czarnego i Azowskiego trzy główne plemiona bułgarskie: Kutigurów, którzy zamieszkiwali ziemie położone na zachód od Donu, Utigurów, mieszkających na wschód od Kutigurów, między Donem i Kubaniem, Onogurów, których siedziby znajdowały się jeszcze dalej na wschód nad Kubaniem.
Wielka Bułgaria w VI wieku Począwszy od VI wieku na terenach zamieszkanych przez Bułgarów, obejmujących stepy północnokaukaskie, Kubań i znaczne obszary dzisiejszej Ukrainy, powstają pierwsze organizmy państwowe. Głównym miastem Wielkiej Bułgarii była Fanagoria (obecnie Taman) nad Morzem Azowskim. Bizantyjczycy bacznie śledzili rozwój Wielkiej Bułgarii oraz innych na wpół barbarzyńskich potęg na północy Morza Czarnego. Historyk Zachariasz Scholastyk, biskup Mitylene (536–553), wspomina o misjach prowadzonych w tym rejonie dla nawracania Bułgarów i Hunów i o nawróceniu władającego na Krymie huńskiego księcia Groda.