Insurekcje przeradzały się często w powstania ludowe w obronie religii prawosławnej, skierowane także przeciwko starostom ograniczającym wolności kozackie.
Przebieg Poszczególne powstania przebiegały z rozmaitą siłą i aktywnością powstańców, ale zawsze obejmowały teren województw kijowskiego i bracławskiego. Najpoważniejsze powstanie kozackie – powstanie Chmielnickiego objęło olbrzymi obszar I Rzeczypospolitej: od Siczy na wschodzie, po Sanok na zachodzie i od Jahorłyku na południu po Rohaczew i Suraż na północy (około 40–45% obszaru państwa)Rzeczpospolita w XVII wieku, [w:] Atlas historyczny świata do 1815 roku, pod redakcją Julii Tazbir, Warszawa 2005.. Wojskom polskim z trudem udało się zatrzymać Kozaków, których początkowo wspierał Chanat Krymski, a później także Carstwo Rosyjskie. W czasie powstań kozackich, które za każdym razem tłumiono, wojsko polskie odniosło liczne zwycięstwa, na przykład pod Beresteczkiem w 1651, ale doznało też kilku bardzo dotkliwych porażek, między innymi nad Żółtymi Wodami i pod Korsuniem w 1648.