Wyodrębnienie pionu z Departamentu I MBP nastąpiło po wydaniu rozkazu nr 51 ministra z 6 września 1945 r., zgodnie z którym zorganizowany został Departament IV MBP nazywany także Departamentem Ekonomicznym MBP. Jednostka odpowiadała za operacyjną ochronę przemysłu, handlu, finansów, rolnictwa, leśnictwa, transportu, łączności oraz odbudowy. W WUBP zadania departamentu realizowały wydziały IV, a także podległe naczelnikom tych wydziałów ekspozytury kolejowe. Integralną częścią pionu IV były również referaty ochrony działające przy ważniejszych zakładach przemysłowych oraz referaty wojskowe działające przy zakładach przemysłu zbrojeniowego.

Ochrona komunikacji i przemysłu ciężkiego w MBP Po kilku latach funkcjonowania Departamentu IV MBP dokonano w nim zmian strukturalnych poprzez wydzielenie niektórych spraw i utworzenie kolejnych samodzielnych komórek ministerstwa. Pierwszą z nich był Departament VIII MBP określany także jako Departament Komunikacyjny MBP. Jego organizowanie rozpoczęto w październiku 1950 r., zaś formalne powołanie nastąpiło na mocy rozkazu organizacyjnego nr 0138 ministra z 27 grudnia 1950 r. Do zadań nowego pionu należała ochrona operacyjna transportu drogowego, kolejowego, wodnego i lotniczego.