Jej dzieje przynależą do historii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.
Wraz z unią lubelską niemal połowa obywateli Korony była wyznania prawosławnegoBorys Budziak, Kryzys i reforma. Metropolia kijowska, patriarchat konstantynopolski i geneza unii brzeskiej, Lublin 2008.. Intelektualnymi centrami prawosławia była Akademia Mohylańska i Akademia Ostrogska.
Na mocy rozejmu andruszowskiego tereny Ukrainy na wschód od Dniepru (lewobrzeże) zostały oderwane od Rzeczypospolitej, a na mocy umowy z Konstantynopolem z 1686 roku Kościół prawosławny na Ukrainie podporządkowany został patriarchatowi w Moskwie. Umowa ta pozwalała m.in. na interwencje Katarzyny II w kwestie wyznaniowe w Rzeczypospolitej.
Prawosławie było wyznaniem Hetmanatu, który powstał w wyniku powstania Chmielnickiego, podnoszącego także obronę prawosławia.
Szczególny okres w sztuce sakralnej a także życia umysłowego związanego z prawosławiem przypada na okres hetmanatu Iwana Mazepy. W architekturze kościelnej szczególna odmiana stylu barokowego tej epoki nazywa się barokiem kozackim. Istotną rolę odgrywała też literatura polemiczna.