Fryderyk II zatwierdził budowę kanału już w marcu 1772 r. Budowa trwała błyskawicznie na owe czasy: zaledwie dwa lata (1773-74) przy pomocy sprowadzonych 10 tys. robotników. W ten sposób Kanał Bydgoski jest najstarszą sztuczną drogą wodną wybudowaną na ziemiach polskich.
Kanał wywarł poważny wpływ na życie Bydgoszczy. Budowa przyczyniła się do rozwoju handlu, przemysłu i rzemiosła. Nowy szlak wodny na zachód – do Szczecina i Berlina zastąpił staropolski szlak wiślany do Gdańska, który dawniej stanowił o pomyślności handlowej miasta. Napływ personelu technicznego i robotników narodowości niemieckiej przyczynił się natomiast do wzrostu tempa germanizacji.
Rozwój gospodarczy i urbanistyczny
W końcu XVIII wieku w Bydgoszczy powstało szereg przedsiębiorstw państwowych: młyny, rafineria cukru przerabiająca zachodnioindyjską trzcinę cukrową, manufaktury sukiennicze, papiernia, cegielnia, farbiarnia, garbarnia i szereg innych. Zbudowano też gmachy o przeznaczeniu gospodarczym np. wielki zespół ryglowych spichlerzy (spalone w 1945 r.), spichlerze przy ul. Grodzkiej (dwa spalone w 1960 r., trzy zachowane).