Zadania Departamentu Ochrony Konstytucyjnego Porządku Państwa MSW zostały określone jako rozpoznawanie, przeciwdziałanie i zapobieganie niezgodnej z obowiązującym prawem działalności osób lub grup (w tym przebywających na terenie PRL cudzoziemców) godzących w ogólnonarodowe dobra kultury oraz prawa i wolności obywateli, dążących do podważenia konstytucyjnego porządku i systemu parlamentarnego w państwie, a także stosujących terroryzm polityczny. Jednostka koordynowała również ochronę tajemnicy państwowej oraz informowała organy władzy o nastrojach i sytuacji społeczno-politycznej w kraju, a zwłaszcza o zagrożeniach bezpieczeństwa państwa.
Przyczyną powstania jednostki było rozpoczęcie procesu transformacji systemowej. Z tego względu dotychczasowa retoryka odwołująca się do obrony ustroju socjalistycznego została zastąpiona odniesieniami do praworządności i poszanowania konstytucji. W rzeczywistości nowy pion nadal prowadził inwigilację działaczy „Solidarności”. Jednym z jego ważniejszych zadań stało się również rozpracowywanie struktur pozostających poza tzw. konstruktywną opozycją, czyli organizacji krytykujących ustalenia Okrągłego Stołu (m.in. Konfederacja Polski Niepodległej, Solidarność Walcząca, Polska Partia Niepodległościowa, Federacja Młodzieży Walczącej, Niezależne Zrzeszenie Studentów).