Wielki trek i republiki burskie Wobec liberalnej polityki brytyjskiej Burowie postanowili opuścić Kraj Przylądkowy i udać się w kierunku wschodnim i północno-wschodnim – rozpoczęli tzw. wielki trek. Anna Steenkamp tak uzasadniała go w swoim pamiętniku: Postawiono niewolników na tej samej stopie, co chrześcijan, co jest przeciwne prawu bożemu i zgodnemu z porządkiem natury podziałowi na rasy i kolory skóry. Dla każdego uczciwego chrześcijanina było to tak, jakby kazano mu przyklęknąć, aby zakuć go w kajdany. Dlatego woleliśmy uciec dla zachowania naszej wiary w czystość rasy. W czasie treku Burowie musieli walczyć z plemionami grupy Bantu, m.in. Zulusami i Xhosa. Wrogość do nich zdecydowanie wzrosła, gdy zabili oni podczas negocjacji przywódcę trekkerów, Pieta Retiefa. 16 grudnia 1838 nowy lider, Andries Pretorius, wraz 465 towarzyszami, stoczył zwycięską bitwę z dziesięciotysięczną armią Zulusów. W efekcie trwającej prawie 20 lat wędrówki na północ od rzeki Oranje utworzono dwa niepodległe państwa burskie – Republikę Południowoafrykańską, później znaną jako Transwal, oraz Wolne Państwo Orania. Oba one były w całości rządzone przez białych – art. 9 konstytucji Transwalu z 1858 głosił, że „mieszkańcy nie akceptują jakiegokolwiek zrównania praw białych i kolorowych, czy to w sprawach kościoła, czy państwa”.