Ten sam autor przytacza pogląd, jakoby pierwowzorem tytułowego warnaka miał być półlegendarny przywódca kozacki Karmaliuk, o którym wcześniej Szewczenko wypowiadał się jako o „sławnym rycerzu”.
Treść Podmiot liryczny utworu stwierdza, że w czasie „tułaczki na obczyźnie” spotkał nad rzeką Jelek swojego rodaka, starego Ukraińca z Wołynia, warnakaTj. więźnia skazanego za szczególnie ciężkie przestępstwo, naznaczonego piętnem wypalonym na czole dla uniemożliwienia ucieczki.. Następnie przytacza dosłownie wypowiedź starca, wspominającego swoje życie. Warnak był synem chłopa pańszczyźnianego we wsi nad rzeką Ikwą. Właścicielka wsi, Polka, pozwoliła mu zdobyć pewne wykształcenie poprzez naukę razem z jej synami. Odmówiła jednak umożliwienia chłopu wykupu z poddaństwa, nie chciała nawet pozwolić mu wstąpić do wojska, chcąc, by stale pracował na należących do niej ziemiach. Następnie spotkał go zawód miłosny. Piękną najmitkę, w której był zakochany, uwiódł rządca majątku. Wówczas młody człowiek uciekł ze wsi i trafił do miasta, gdzie zdołał zdobyć pracę pomocnika pisarza. Cztery lata później do miasta przybyli panicze, z którymi wychowywał się późniejszy warnak. Młodzieńcy zjawili się w mieście, by urządzić tam swoje wesela, co nie przeszkadzało im zaczepiać przypadkowych młodych kobiet.